Choroba Parkinsona
Choroba Parkinsona
Paralysis agitans
ICD-10
G20
Ilustracja przedstawiająca charakterystyczne cechy postawy ciała osoby chorej na chorobę Parkinsona
(z A Manual of Diseases of the Nervous System z 1886 r. Sir Williama Richarda Gowersa)
Choroba Parkinsona (Å‚ac. morbus Parkinsoni, ang. Parkinson’s disease, PD; drzewiej drżączka poraźna, paralysis agitans) – samoistna, w żółwim tempie postÄ™pujÄ…ca, zwyrodnieniowa choróbsko oÅ›rodkowego ukÅ‚adu nerwowego, należąca do chorób ukÅ‚adu pozapiramidowego. Miano choroby pochodzi od londyÅ„skiego lekarza Jamesa Parkinsona, kto w 1817 roku rozpoznaÅ‚ i opisaÅ‚ objawy tego schorzenia. Powód anatomiczne i biochemiczne tego schorzenia poznano w latach 60. XX wieku.
Spis treści
- 1 Historia
- 2 Epidemiologia
- 3 Etiologia
- 4 Objawy i przebieg
- 5 Rozpoznanie
- 6 Leczenie
- 7 Rokowanie
- 8 Grupy wsparcia
- 9 Przypisy
- 10 Bibliografia
- 11 Zobacz też
- 12 Linki zewnętrzne
//
Historia
Choroba znana byÅ‚a od stuleci, jakkolwiek za najważniejszy oficjalny jej relacja uważa siÄ™ “An Essay on the Shaking Palsy” brytyjskiego lekarza Jamesa Parkinsona (1755-1824) z 1817 roku. Zrazu używano terminu drżączki poraźnej (paralysis agitans), jednakowoż Jean-Martin Charcot wprowadziÅ‚ caÅ‚oÅ›ciowy do dziÅ› eponim choroby Parkinsona. Objawienie zmian w istocie czarnej w parkinsonizmie przypisuje siÄ™ Konstantinowi Tretiakoffowi (1892-1958), kto opisaÅ‚ je w swoim doktoracie w 1917 roku.
Epidemiologia
Choroba Parkinsona dotyczy 1% populacji ludzi od 40.-60. roku życia, jednakże zdarza się również u ludzi młodszych.
Etiologia
Schemat naśladujący szlaki dopaminergiczne w zdrowym mózgowiu (po lewej) i u pacjenta z chorobą Parkinsona (po prawej). Czerwone strzałki oznaczają obstrukcja danej struktury, niebieskie oznaczają stymulacja; grubość strzałki odzwierciedla intensywność procesu.
W chorobie Parkinsona do objawów chorobowych dochodzi z powodu zmian zwyrodnieniowych komórek nerwowych w istocie czarnej (Å‚ac. substantia nigra) i innych obszarach barwnikonoÅ›nych mózgowia. Neurony istoty czarnej wytwarzajÄ… neurotransmiter dopaminÄ™, w takim razie nazywa siÄ™ je neuronami dopaminergicznymi; zawierajÄ… swojÄ… drogÄ… melaninÄ™, tedy okreÅ›la siÄ™ je również jak barwnikonoÅ›ne. KonsekwencjÄ… zaburzenia funkcji tych neuronów jest brak dopaminy (ok. 70-80%) w istocie czarnej i prążkowiu, i starszeÅ„stwo aktywnoÅ›ci neuronów glutaminergicznych, hamujÄ…cych klejnoty rodzinne wzgórza. W zmienionych chorobowo obszarach mózgowia stwierdza siÄ™ frekwencja ciaÅ‚ Lewy’ego, chociaż nie sÄ… to zmiany patognomoniczne na rzecz choroby Parkinsona.
Objawy neuropatologiczne korelujÄ… z obrazem klinicznym choroby.
W sprawa sądowa neurodegeneracyjny wciągnięte są oprawa dopaminergiczny (jednostka afroamerykanka, podwzgórze, oprawa mezokortykalno-limbiczny, siatka), oprawa noradrenergiczny (obszar sinawe), oprawa cholinergiczny (rdzeń atomowy podstawne Meynerta) i oprawa glutaminergiczny.
Czynniki wywołujące te zmiany zwyrodnieniowe do chwili obecnej nie zostały pod dostatkiem określone, wszelako co najmniej część z nich to czynniki genetyczne.
Czynniki genetyczne
Typ
OMIM
Locus
Szczegóły
PARK1
OMIM#168601
4q21
Mutacje w genie SNCA kodujÄ…cym alfa-synukleinÄ™. Sukcesja AD. Tzw. PARK4 (OMIM#605543) na oko spowodowana jest triplikacjami SNCA.
PARK2
OMIM%602544
6q25.2-q27
Mutacje w genie kodującym proteina parkinę. Jedna z najczęstszych przyczyn rodzinnej postaci choroby Parkinsona o wczesnym początku.
PARK3
OMIM%602404
2p13
Dziedziczenie AD, opisano wyłącznie sitwa rodzin.
PARK5
OMIM+191342
4p14
Mutacje w genie UCHL1 kodujÄ…cym hydrolazÄ™ L1 ubikwityny.
PARK6
OMIM%605909
1p36
Mutacje w genie PINK1 (608309) kodujÄ…cym hipotetycznÄ… kinazÄ™ 1 indukowanÄ… PTEN
PARK7
OMIM%606324
1p36
Mutacje w genie DJ-1 (602533)
PARK8
OMIM%607060
12q12
Mutacje w genie LRRK2 kodujÄ…cym dardarynÄ™.
PARK9
OMIM%606693
1p36
Mutacje w genie ATP13A2 (grupa Kufora-Rakeba). PARK9 i PARK6 mogą być schorzeniami allelicznymi.
PARK10
OMIM%606852
1p
-
PARK11
OMIM%607688
2q36-37
Rozbieżne informacje co do tego locus, przypuszczalnie nie mieć znaczenia w patogenezie choroby.
PARK12
OMIM%300557
Xq21-q25
-
PARK13
OMIM#610297
2p12
Mutacje w genie HTRA2 kodujÄ…cym peptydazÄ™ serynowÄ…-2 HtrA
Objawy i przebieg
Objawy choroby Parkinsona pojawiają się i narastają jak mucha w smole i ostrożnie w ciągu kilkunastu lat. Oryginalnie chorzy zauważają pewne spowolnienie ruchowe i pozornie niezgrabność w ruchach, pojawiają się zaburzenia pisania (mikrografizm - niesłychanie monety zaświadczenie). Spowolnieniu ulegają procesy psychiczne. Nieraz chorzy sądzą, że są to objawy zmian reumatycznych czy też po prostu starszego wieku. Tymczasem po pewnym czasie osoby chore na chorobę Parkinsona zauważają u siebie zaburzenia równowagi ewentualnie trudności z wykonywaniem takich prostych czynności gdy wstawanie z krzesła azali z łóżka. Na tym etapie choroby chory z reguły zjawia się u lekarza.
Do objawów prodromalnych (poprzedzających chorobę) zalicza się:
- Sztywność osobowości
- Depresja
- Zaparcia
- Zapalenie łojotokowe skóry
- Skargi na parestezje kończyn
- Dyskretne zaburzenia węchowe
Podstawowymi objawami sÄ…:
- bradykinezja - spowolnienie i zubożenie ruchów, wyjątkowo trudności z wykonywaniem ruchów precyzyjnych; chód szurający, drobnymi kroczkami, pozbawienie fizjologicznych współruchów (balansowania kończyn górnych) i statyczność (trudności w rozpoczęciu ruchów)
- sztywność mięśniowa (plastyczne wzmocnienie napięcia mięśniowego, charakter maskowata)
- drżenie spoczynkowe.
Inne objawy to:
- niestabilność postawy
- propulsja (kierunek do padania do przodu)
- retropulsja (kierunek do padania ku tyłowi)
- lateropulsja (kierunek do padania w bok)
- objawy wegetatywne:
- ślinotok
- łojotok
- napadowe pocenie siÄ™
- przodopochylenie tułowia (podyktowane wysoko wzmożonym napięciem mięśniowym)
- niewyraźna, cicha dyskurs, dyzartria
- trudności w połykaniu (rzadko)
- rzadkie mruganie
- spowolniony tok procesów psychicznych, osłabiona wspomnienie i biegłość przypominania.
Przebieg
Przebieg choroby jest statystycznie ociężały, wieloletni i progresywny, nie zważając na skrupulatnego leczenia po pewnym czasie doprowadza do inwalidztwa.
Rozpoznanie
18F skan PET pokazuje zmniejszoną działanie dopaminergiczną w jądrach podstawnych. Jest to standard uzdrawiający w postawieniu rozpoznania choroby Parkinsona.
Uproszczone kryteria rozpoznania choroby Parkinsona wg Advisory Council of the National Institute of Neurological Disorders and Stroke, US National Institutes of Health:
Rozpoznanie możliwe
- Postępujący bieg i
- Przynajmniej 2 z 3 następujących objawów:
- akineza
- sztywność mięśni
- drżenie spoczynkowe
- brak gildia nietypowych na rzecz PD.
Rozpoznanie prawdopodobne
- Spełnione kryteria na rzecz możliwej PD i
- Przynajmniej 2 z następujących objawów:
- wyraźna poprawka po lewodopie
- występowanie fluktuacji bądź dyskinez w związku z leczeniem lewodopą
- asymetria objawów.
Rozpoznanie pewne
- Spełnione kryteria na rzecz prawdopodobnej PD i
- Wykazanie w badaniu sekcyjnym:
- zaniku neuronów istoty czarnej
- obecnoÅ›ci ciaÅ‚ Lewy’ego w istocie czarnej
- braku ciał wtrętowych w komórkach oligodendrogleju
Rozpoznanie różnicowe
W diagnostyce różnicowej choroby Parkinsona powinno się uwzględnić:
- inne zespoły parkinsonowskie
- parkinsonizm polekowy
- parkinsonizm toksyczny
- parkinsonizm pozapalny
- parkinsonizm naczyniopochodny
- parkinsonizm pourazowy
- zespoły parkinsonizm-plus
- zanik wieloukładowy (MSA)
- postępujące udar nadjądrowe (PSP)
- zwyrodnienie korowo-podstawne (CBD)
- otÄ™pienie z ciaÅ‚ami Lewy’ego (LBD)
- wodogłowie normotensyjne (grupa Hakima)
- drżenie samoistne
- depresjÄ™
- zespół połowiczych zaburzeń czucia
- zespół bolesnego barku
- lumbago
- reumatoidalne zapłon stawów.
Leczenie
Zabieg stereotaktyczny założenia elektrody do stymulacji głębokiej mózgu u chorego z chorobą Parkinsona.
Jest nieco grup leków stosowanych w terapii tej choroby.
- L-DOPA jest zasadniczym lekiem stosowanym w farmakoterapii PD. Jest to aminokwas, kto przypuszczalnie chodzić z krwi do mózgu i w mózgu poddać się przekształceniu w dopaminę. L-DOPA jest żwawo rozkładana w tkankach obwodowych, przed zdąży zajść do mózgu, z drugiej okolica nie jest możliwe podawanie większych dawek leku, jako że powoduje to nasilone objawy uboczne. Rozwiązaniem jest podawanie łączne z L-DOPĄ inhibitora obwodowego enzymu dopa-dekarboksylazy np. karbidopy bądź benserazydu. Głównymi powikłaniami stosowania preparatów lewodopy są tzw. zespoły on-off charakteryzujące się występowaniem znacznej hipokinezy w momencie obniżania się stężenia leku we krwi, przeplatanej hiperkinezami (ruchy mimowolne) na szczycie dawki. Innym powikłaniem jest występowanie zaburzeń psychicznych w przypadku stosowania dużych dawek leku.
- Amantadyna to farmaceutyk zwiększający uwalnianie endogennej dopaminy.
- Agoniści receptorów dopaminowych, np.bromokryptyna.
- Inhibitory MAO hamujÄ…ce gnicie dopaminy, np. selegilina.
- Inhibitory COMT (katecholo-o-metylotransferazy): entakapon, tolkapon, nitekapon.
- Leki antycholinergiczne: biperiden, cykrymina, procyklidyna, triheksyfenidyl.
- Beta-blokery, np. Propranolol.
Innymi możliwościami leczenia są:
- muzykoterapia – przede wszystkim taniec;
- leczenie operacyjne – stereotaktyczne uszkadzanie gałki bladej (pallidotomia), worek mosznowy niskowzgórzowego (subtalamotomia) lub jąder wzgórza (talamotomia), jedno- albo obustronne;
- przeszczep płodowej istoty czarnej;
- Głęboka pobudzanie mózgu: wszczepienie elektrostymulatora w zidentyfikowane główny punkt w mózgu.
Badania z ostatnich 30 lat wykazują spójnie, iż palenie tytoniu zmniejsza ryzykowny krok wystąpienia choroby Parkinsona.
Schemat działania leków stosowanych w chorobie Parkinsona.
Rokowanie
Choroba nie powoduje szczerze śmierci, jednakowoż pogarsza postać życia i wiąże się z potencjalnie śmiertelnymi powikłaniami. Zejście następuje w wyniku powikłań, przede wszystkim zapaleń płuc (najczęstsza bezpośrednia przesłanka zgonu).
Grupy wsparcia
Zobacz galeriÄ™ na Wikimedia Commons:
Schorzenie Parkinsona
W Polsce pomocÄ… na rzecz osób chorych na chorobÄ™ Parkinsona i ich opiekunów zajmujÄ… siÄ™ stowarzyszenia i koÅ‚a samopomocowe. Istnieje również Fundacja “Å»yć z ChorobÄ… Parkinsona”. 11 kwietnia jest Åšwiatowym Dniem Choroby Parkinsona.
Przypisy
- ↑ Tretiakoff C. Contribution a l’etude de l’anatomie pathologique du locus niger de Soemmering avec quelques deductions relatives a la pathogenie des troubles du ton musculaire et de la maladie de Parkinson. Paryż 1919.
- ↑ Bjorklund A, Dunnett SB. Dopamine neuron systems in the brain: an update. Trends Neurosci 2007; 30: 194–202
- ↑ Hornykiewicz O. The discovery of dopamine deficiency in the parkinsonian brain. J Neural Transm 2006; 70: 9–15.
- ↑ Birkmayer W, Hornykiewicz O. The L-3,4-dioxyphenylalanine (DOPA)-effect in Parkinson-akinesia. Wien Klin Wochenschr 1961; 73: 787–8.
- ↑ Checkoway, H, Powers, K, Smith-Weller, T, Franklin, GM, Longstreth, WT, Swanson, PD. Parkinson’s disease risks associated with cigarette smoking, alcohol consumption, and caffeine intake. Am J Epidemiol. 155. 8: 732-738 (2002). PMID 11943691.
Bibliografia
- Neurologia. Podręcznik na rzecz studentów medycyny. Wojciech Kozubski, Paweł P. Liberski (red.). Gród nad Wisłą: Oficyna Lekarskie PZWL, 2006, ss. 282-286. ISBN 83-200-3244-X.
- Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i terapia, wolumin II. Firma wydawnicza Sztuka lekarska Praktyczna, 2005. ISBN 83-7430-031-0.
- Jankovic J. Parkinson’s disease: clinical features and diagnosis. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 79. 4: 368-76 (2008). doi:10.1136/jnnp.2007.131045. PMID 18344392.
Zobacz też
- parkinsonizm
- parkinsonowski partia poneuroleptyczny
- parkinsonizm plus
- drżenie samoistne
- plÄ…sawica
Linki zewnętrzne
- Choroba Parkinsona w katalogu Open Directory Project
Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych w Wikipedii!
Kategorie: Choroby układu nerwowego • Choroby genetyczneUkryta kategoria: Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł